⏯️ (tiếp theo)
QUYỂN THỨ V
CHƯƠNG BA - PHẦN TRÊN
H₄ - Nêu quả nghiệm nhân, để hiển thị tướng chân thật của nhất thừa. Có 2:
I₁ - Nêu tướng chân quả Ý sanh thân
I₂ - Nêu ngũ vô gián hạnh để biện tướng chân nhân
I₁ - Nêu tướng chân quả Ý sanh thân
💥 GIẢI
Đây là biện biệt về quả đức để chứng nghiệm tướng nhân chân thật.
Do hai quyển trước, ban đầu Đại Huệ hỏi về hạnh vô gián, đức Phật đáp rằng: Thành tựu bốn pháp được đại phương tiện của bậc hành giả cho đến được vô sanh pháp nhẫn, trụ đệ Bát địa, được lìa tâm, ý thức, năm pháp, ba tự tánh, hai vô ngã, được Ý sanh thân.
Nên kế tiếp từ chỗ nói về nhân duyên cho đến hết quyển hai, nói chung duyên khởi vọng tưởng vô tánh, để hiển bày tướng lìa tâm ý thức, năm pháp, ba tự tánh, hai vô ngã, giải thích rộng về hạnh đại phương tiện vô gián. Ý nói rõ hạnh thành đắc quả.
Do vậy đến đây liền nói về tướng sai biệt của Ý sanh thân. Trước tiên tự giải thích: Ý sanh thân là thí như ý nghĩ nhanh chóng không chướng ngại, nên gọi là ý sanh. Vì trước đó chỉ nói hàng Bát địa được Ý sanh thân nên gọi là tướng chung, nay nói mỗi địa đều được nên nói: Phân biệt có ba tướng sai biệt trong tướng chung Ý sanh thân.
💥 GIẢI
Đây kể ra các tên sai biệt của Ý sanh thân.
Tam-muội lạc chánh thọ ý sanh thân, từ Sơ địa đến Thất địa được. Giác pháp tánh tự tánh tánh ý sanh thân, từ Bát địa đến Thập địa được. Chủng loại câu sanh vô hành tác ý sanh thân, từ Đẳng giác vào Diệu giác chứng được. Tướng kia tự có sâu cạn khác nhau.
Tiếng Phạn nói Tam-muội, Trung Hoa dịch là Chánh định, vì trí thể không động gọi là Chánh định, để phân biệt với định của ngoại đạo và tiểu thừa, chính là Thủ Lăng Nghiêm đại định vậy.
Chánh thọ là không thọ các thọ gọi là chánh thọ, là thọ dụng trong chánh định. Dùng niềm vui tam-muội làm chỗ thọ dụng, nên nói tam-muội lạc chánh thọ.
💥 GIẢI
Đây giải thích thân tướng thứ nhất.
Nghĩa là mới lên địa vị Bồ tát, chứng chân như bình đẳng thẳng đến Thất địa, tận cùng mé chân như, đã xả tạng thức, nên nói các thứ tự tâm tịch tĩnh. Sóng mồi thất thức chẳng sanh nên nói an trụ biển tâm, tướng sóng thức dấy khởi chẳng sanh. Đã đoạn câu sanh ngã chấp, ngã chấp đã đoạn thì cảnh giới không chỗ nương, nên nói biết cảnh giới tự tâm hiện tánh phi tánh. Đây là sức định giữ gìn, cũng gọi là sức giữ thân, nên gọi là Tam-muội lạc chánh thọ ý sanh thân. Thất địa chứng đến đây mà nói Tam, Tứ, Ngũ địa đó là nêu khoảng giữa để gồm suốt đầu và cuối.
💥 GIẢI
Đây giải thích thân tướng thứ hai.
Nghĩa là hàng Bồ tát Bát địa, chứng nhất tâm chân như tiến lên Cửu địa, phát khởi chân như dụng, được Như huyễn tam-muội. Nơi nhất tâm chuyển biến, hay hiện vô lượng thần thông tự tại, một lúc phát khởi, như hoa bừng nở, như ý xuyên qua vách đá không ngăn ngại, nên nói nhanh chóng như ý nghĩ. Chẳng phải thân mà hiện thân, nên như huyễn mộng trăng nước, bóng trong gương. Chẳng phải tứ đại sanh, mà giống tướng tứ đại, thân phần rõ ràng, nên nói đầy đủ trang nghiêm. Tiến đến Thập địa, tùy theo bổn nguyện nhớ nghĩ, hóa độ các chúng sanh, nên nói tùy vào trong đại chúng tất cả cõi Phật. Mười phương chư Phật có các mưa pháp, mây pháp thảy đều thọ lãnh, nên nói thông đạt tự tánh pháp. Đây gọi là Giác pháp tự tánh tánh ý sanh thân.
💥 GIẢI
Đây giải thích thân tướng thứ ba.
Hàng Bồ tát Thập địa ở trước, đối với Phật pháp chỉ có thể thọ nhận mà thôi. Nay từ Đẳng giác vào Diệu giác, thì có thể liễu đạt tướng pháp tự chứng của chư Phật, đã được tự giác thánh trí thiện lạc của chư Phật. Thâm nhập biển diệu trang nghiêm, ngược dòng mà ra 1, hiện thân mười cõi, vô tư mà ứng hiện, gọi là tướng vi diệu trang nghiêm, các thứ thân của bậc Thánh một thời đều hiện cũng như ý sanh thân hình, cõi nước, mình, người không chướng ngại. Nên nói Biết tất cả Phật pháp chủng loại câu sanh vô hành tác ý sanh thân.
Duyên tự đắc tướng lạc là sanh diệt diệt rồi, tịch diệt là vui, là pháp lạc thọ dụng của chư Phật tự chứng. Thế nên Bồ tát Quan Thế Âm, do sức Kim cang tam-muội như huyễn văn huân văn tu, sanh diệt đã diệt tịch diệt hiện tiền, đột nhiên vượt khỏi thế gian xuất thế gian, liền được trên cùng mười phương chư Phật đồng một sức từ, dưới cùng với Lục đạo chúng sanh đồng một bi ngưỡng, cho nên có thể một thân hiện khắp, được ba mươi hai ứng thân, bốn bất tư nghì, mười bốn vô úy, mười chín lối thuyết pháp, chính là chứng được Chủng loại câu sanh vô hành tác ý sanh thân này vậy.
💥 GIẢI
Đây là tụng kết thúc đoạn trước nói Đại thừa chẳng phải thừa, chỉ có ba thứ Ý sanh thân được chứng đắc thôi, chẳng phải thật có Đại thừa có thể được.
Bởi ngoại đạo Nhị thừa tu hành, không được chánh định chân thật của Như Lai, chỉ theo tập khí danh ngôn, nên đối với chỗ được vọng cho là có chứng đắc. Ngoại đạo vọng lập thần ngã minh đế, Nhị thừa vọng giữ sự giải thoát riêng mình, cho là cứu cánh. Vì thế đức Phật một bề phá chỗ tà kiến và thiên lệch ấy, chỉ rõ nhân quả chân chánh.
Đến đây giảng rộng ba thứ Ý sanh thân rồi, mà tụng tổng kết nghĩa trên rằng: Ta nói Đại thừa, chẳng phải thật có Đại thừa có thể thừa, cũng chẳng phải ngôn ngữ văn tự có thể đến, cũng chẳng phải là thần ngã minh đế của ngoại đạo, không phải giải thoát cô độc của Nhị thừa. Tất cả đều lìa, cũng chẳng phải đoạn diệt, nên nói chẳng phải không cảnh giới. Bởi chỗ thừa của ta là nương sức chỉ quán của Đại thừa, dùng nó để chứng được ba thứ Ý sanh thân, chỉ như thế mà thôi.
Trước nói ngoại đạo có bốn thứ Niết-bàn, mà chỗ ta nói là vọng tưởng thức diệt gọi là Niết-bàn. Lấy điều này để chứng minh, là trước chuyển tám thức thành bốn trí, nay gom bốn trí làm ba thân. Như thế, Tam-muội lạc chánh thọ ý sanh thân là căn cứ vào thức thứ sáu khởi trí quán nhị không, chứng chân như bình đẳng, chuyển thức thứ bảy thành Bình đẳng tánh trí, tức ngay nơi thân năm uẩn hư vọng chứng được pháp thân trong sáng. Song pháp thân này, chưa có thể thuần túy thanh tịnh, vào định thì rõ, ra định thì mờ. Cho nên chỉ được Tam-muội lạc chánh thọ ý sanh thân.
Khi xả Tam-muội lạc tiến đến Cửu địa Thập địa, tu nhiều nghiệp lành độ chúng sanh xứng hợp chân thật, xem căn cơ thuyết pháp, lợi lạc hữu tình muôn hạnh trang nghiêm, là từ chân như bình đẳng phát khởi dụng lợi ích lớn. Rồi nương Bình đẳng tánh trí khởi Diệu quan sát trí, được Như huyễn Tam-muội, hợp căn cơ Thập địa, hiện báo thân tha thọ dụng rộng lớn thù đặc, nên gọi là Giác pháp tự tánh tánh ý sanh thân. Vì thế văn kinh nói như huyễn mộng, trăng nước, bóng trong gương. Do vạn đức viên mãn nên văn kinh nói như diệu hoa trang nghiêm, chính là thật báo thân vậy.
Đến như dùng tâm kim cang, cắt đứt sanh tướng vô minh, chuyển thức thứ tám thành Đại viên cảnh trí, thì năm thức trước một lúc đều chuyển làm Thành sở tác trí. Tức là hữu tác mà thành vô tác, nên nói là Chủng loại câu sanh vô hành tác ý sanh thân.
Bởi nương vào Đại viên cảnh trí bình đẳng hiển hiện, thì ngàn thứ muôn loại thân một lúc ứng khắp. Đến đây không một vật nào không rạng ngời diệu thể Lô-giá-na, không thời nào không tu hạnh Phổ Hiền. Đó là từ Pháp thân Báo thân mà phát khởi thân Tha thọ dụng và hóa thân lớn, nhỏ tùy loại. Đây là do chuyển tâm, ý, ý thức làm đại Niết-bàn, thì bốn trí ba thân trong một niệm chóng được.
Điều này há hàng ngoại đạo Nhị thừa vô nhân tà nhân mà có thể được ư? Nên ở đây kết luận rằng Đại thừa của ta không phải thừa… Những điều đã nói qua, cực điểm của nó ở đây. Người tu hành nên biết ý chỉ lớn của con đường chung. Xin xem kỹ điều này, quyết định không thể chấp ngu, mờ mịt đối với Tông thông và Thuyết thông vậy. Do trước nói Ý sanh thân y cứ vào hạnh vô gián mà được, nên sau đây hỏi về Ngũ vô gián hạnh, chính là chuyển tâm, ý, ý thức làm đại Niết-bàn vậy.
- Trên biện biệt tướng chân quả.* Dưới nêu ra Ngũ vô gián hạnh để biện tướng chân nhân.
I₂ - Nêu ra Ngũ vô gián hạnh để biện tướng chân nhân.
Lúc bấy giờ đại Bồ tát Đại Huệ bạch Phật rằng: Thế Tôn! Như Thế Tôn đã nói, nếu người nam người nữ tạo nghiệp ngũ vô gián, không rơi vào địa ngục Vô gián.
Thưa Thế Tôn! Tại sao người nam người nữ tạo nghiệp ngũ vô gián lại không rơi vào địa ngục Vô gián?
⏯️
NGUỒN
GHI CHÚ
Chú thích:
Footnotes
-
¹ Ngược dòng Phật pháp mà ra độ đời. ↩