GIỚI THIỆU
Tam Tổ đại sư Tăng Xán, chẳng rõ gốc gác, quê quán cùng tên họ thế tục. Đầu tiên ra mắt Nhị tổ trong hình dạng cư sĩ, sau khi được thọ giới, truyền pháp, Tổ lui về ở ẩn tại Thư Châu, núi Hoàn Công.
Thời Hậu Chu, vua Võ Đế hủy diệt Phật pháp, Tổ phải tới lui núi Tử Sơn, huyện Thái Hồ. Chẳng ở nơi nào cố định trong hơn 10 năm, mọi người bấy giờ đều không biết đến Tổ. Đến thời Tùy, niên hiệu Khai Hoàng năm thứ 12, Nhâm Tý, có sa-di Đạo Tín mới 14 tuổi, đến lễ Tổ nói:
- Nguyện Hòa thượng từ bi ban cho con pháp môn cởi mở.
Tổ hỏi:
- Ai trói buộc ông ?
Đáp:
-
Chẳng ai buộc cả.
-
Vậy cớ gì phải cởi mở.
Đạo Tín nghe vậy tức thì đại ngộ. Đoạn theo hầu cận Tổ trong 9 năm, sau đó thọ giới tại Cát Châu. Ngài càng tận tâm hầu thầy, Tổ thường nêu lẽ huyền vi để thử biết cơ duyên đã muồi, bèn truyền thụ y và pháp, sau đó đọc kệ:
Phiên âm:
Hoa chủng tuy nhân địa
Tùng địa chủng hoa sinh
Nhược vô nhân hạ chủng
Hoa địa tận vô sinh.
Tạm dịch:
Giống hoa tuy nhờ đất
Từ đất, giống hoa sinh
Nếu người không gieo giống
Hoa đất thảy không sinh.
Tổ căn dặn:
- Xưa, Khả Đại Sư truyền Pháp cho ta, sau đó đến Nghiệp Đô hành hóa 30 năm mới tịch. Nay ta được ông thì còn nấn ná lại đây chi nữa ?
Liền đến núi La Phù, ưu du trong 2 năm, đoạn trở về chỗ cũ chỉ hơn tháng, mọi người hay tin đã kéo nhau đến thiết đàn cúng dường.
Tổ tuyên giảng tâm yếu Phật pháp cho bốn chúng xong đoạn chắp tay dưới cội cây lớn thị tịch.
Khi ấy nhằm thời Tùy Dạng Đế, niên hiệu Đại Nghiệp năm thứ hai, Bính Dần, ngày 15 tháng 10. Vua Đường Huyền Tông thụy phong ngài là Giám Trí Thiền sư, tháp hiệu Giác Tịch.
Vào đời nhà Tùy, Thiền sư Xán ở núi Tư Không Thư Châu, kế thế Thiền sư Huệ Khả. Không rõ Thiền sư Xán này họ gì ? Chẳng biết được nơi sinh của ngài. Xét Tục Cao Tăng truyện, người nối pháp của Huệ Khả là Thiền sư Tăng Xán, ẩn cư ở núi Tư Không. An nhiên ngồi tịnh nơi thanh vắng, chẳng viết sách vở, bí mật chẳng truyền Pháp. Chỉ có tăng Đạo Tín phụng thờ ngài suốt 12 năm thành tựu mọi điều kiện pháp khí truyền đăng.
Tăng Xán ấn chứng chỗ Đạo Tín thấy rõ Phật tánh, bèn nói với Đạo Tín rằng:
Kinh Pháp Hoa nói: “Chỉ một việc này, thật không có hai, cũng không có ba”. Cho nên mới biết Đạo Thánh u thông, chỗ nói giải chẳng theo kịp. Pháp thân không tịch, chỗ thấy nghe chẳng nắm bắt kịp, tức văn tự ngữ ngôn, chỉ là toan tính thi thiết, lao nhọc vô ích mà thôi. Đại sư nói: “Người đời đều quỳ ngồi mà qua đời, khen là kỳ lạ. Nay ta đứng mà hóa, sống chết tự do”.
Nói xong ngài bèn đưa tay vịn cành cây an nhiên thị tịch ở chùa Nghệ Công.